Xuất khẩu thuỷ sản là ngành chủ lực mang về kim ngạch lớn cho Việt Nam nhưng cũng đồng thời chịu nhiều yêu cầu nghiêm ngặt về kiểm dịch, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc,… Vậy để đưa thủy sản Việt Nam đến các thị trường lớn trên thế giới, doanh nghiệp cần chuẩn bị những gì? Cùng VinaOpen tìm hiểu bài viết dưới đây để chuẩn hóa hồ sơ và kết nối với Người mua quốc tế.
Tiềm năng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam
Với đường bờ biển dài hơn 3,260 km cùng hệ thống sông Ngòi, ao hồ và vùng nuôi trồng rộng lớn, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có nhiều tiềm năng phát triển ngành thủy sản tại khu vực châu Á. Trong nhiều năm qua, thủy sản luôn nằm trong nhóm ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, đóng góp lớn vào tổng kim ngạch xuất khẩu nông nghiệp và tạo việc làm cho hàng triệu lao động.
Không có lợi thế về nguồn nguyên liệu, Việt Nam sở hữu hệ thống nhà máy chế biến thủy sản phát triển mạnh với năng lực sản xuất lớn, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Hiện nay thủy sản Việt Nam đã được xuất khẩu đến hàng trăm quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới như: Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Canada, Australia,… Các mặt hàng xuất khẩu thủy sản chủ lực với giá trị cao như: tôm, cá tra, cá ngừ, cá basa, bạch tuộc, hải sản chế biến,….
Tổng quan yêu cầu đối với ngành xuất khẩu thủy sản hải sản
Xuất khẩu thủy sản là ngành hàng có giá trị cao đổi lại sản phẩm phải đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế.
Mã HS của dòng hải sản
Mã HS của mặt hàng thủy hải sản sẽ tùy thuộc vào loại sản phẩm cụ thể, nguồn gốc thủy sản, định dạng chế độ biến, tình trạng bảo quản. Xác định mã này giúp doanh nghiệp dễ dàng khai báo hải quan, xác định thuế xuất khẩu, kiểm tra các điều kiện liên quan,…
Một số HS mã hóa của các mặt hàng thủy hải sản phổ biến như:
- 0303: Cá, đông lạnh, trừ phi-lê cá và các loại thịt cá khác thuộc nhóm 03.04
- 0304: Phi-lê cá và các loại thịt cá khác, tươi, mát lạnh hoặc đông lạnh
- 0306: Động vật giáp xác, đã hoặc chưa bóc mai, vỏ, sống, tươi, điều lạnh hoặc đông lạnh
- 0307: Động vật thân mềm, đã hoặc chưa bóc mai, vỏ, sống, tươi, mát lạnh hoặc đông lạnh
- 0308: Động vật thủy sinh không xương sống trừ động vật giáp xác và động vật thân mềm, sống, tươi, sống lạnh hoặc đông lạnh
xuất khẩu dòng sản phẩm hải sản
Phần lớn hàng hóa xuất khẩu thủy sản được áp dụng thuế VAT 0% nếu đáp ứng đủ điều kiện theo quy định hiện hành về thuế. “Mắt mặt hàng thủy sản xuất khẩu hiện được áp dụng thuế xuất khẩu 0% nhằm thúc đẩy năng lượng cạnh tranh quốc tế.
Tuy nhiên, doanh nghiệp có nhu cầu xuất khẩu thủy sản cần lưu ý một số chi phí và nghĩa vụ tài chính chính khác như: phí hải quan, phí kiểm dịch, chi phí logistics lạnh, chi phí chứng nhận,…
Quy trình tiếp tục xuất khẩu thủy sản
Thuỷ sản là nhóm hàng xuất khẩu có yêu cầu rất khắt khe về an toàn thực phẩm, điều kiện bảo quản, dịch kiểm tra, nguồn gốc. Do đó, quy trình xuất khẩu thủy hải sản thường phức tạp hơn rất nhiều so với các chuyên ngành thông thường và cần được kiểm soát chặt chẽ từng công đoạn.
Dưới đây là quy trình thủ tục xuất khẩu thủy hải sản mà doanh nghiệp cần biết:
Bước 1: Kiểm tra điều kiện xuất khẩu và yêu cầu thị trường nhập khẩu
Doanh nghiệp xác định trường nhập cần yêu cầu tiêu chuẩn gì, mặt hàng xuất khẩu thuộc tính quản lý nào, các yêu cầu kiểm tra dịch, bằng chứng nhận cần thiết là gì,… Điều này giúp hạn chế rủi ro bị từ chối nhập hoặc thông tin chậm.
Bước 2: Chuẩn bị hóa hóa và kiểm soát chất lượng
Dựa trên những yêu cầu của thị trường, doanh nghiệp xuất khẩu thu mua nguyên liệu, sơ chế và đóng gói hàng hóa, đông lạnh theo tiêu chuẩn xuất khẩu. Quá trình này cần kiểm soát chặt chẽ về nhiệt độ, điều kiện bảo vệ sinh, quy trình cấp đông, bao bì nhãn mạch,…
Bước 3: Chuẩn bị hồ sơ xuất khẩu thủy sản
Hồ sơ xuất khẩu thủy sản phải đảm bảo đủ giấy tờ cần thiết cho hải quan cũng như các giấy chứng nhận, kiểm tra chất lượng riêng biệt mà từng thị trường yêu cầu.
Bước 4: Đăng ký kiểm dịch và kiểm tra chuyên ngành
Thuỷ hải sản thuộc nhóm hàng quản lý chuyên ngành nên doanh nghiệp xuất khẩu phải tiến hành xin giấy tờ kiểm dịch, chứng chỉ y tế, kiểm tra an toàn thực phẩm. Sau khi đạt yêu cầu, doanh nghiệp sẽ được cung cấp bằng chứng thư để hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu.
Bước 5: Khai báo hải quan xuất khẩu
Doanh nghiệp thực hiện các thủ tục liên tục mở tờ khai hải quan, khai mã HS, phụ tùng hồ sơ xuất khẩu để được xác nhận thông quan và xuất hàng đi các nước.
Bước 6: Vận chuyển quốc tế và hoàn thành thanh toán
Hàng hóa được sản xuất lên tàu vận chuyển, doanh nghiệp sẽ gửi bộ chứng từ cho Người mua hoặc ngân hàng và thực hiện thanh toán quốc tế theo hợp đồng.
Yêu cầu của thị trường Mỹ với sản phẩm xuất khẩu thủy hải sản
Mỹ là thị trường nhập khẩu thủy sản lớn của Việt Nam với nhu cầu tiêu thụ cao các mặt hàng như: tôm, cá tra, cá hấp, mực,… Tuy nhiên đây cũng là thị trường có hệ thống quản lý an toàn thực phẩm và kiểm soát nhập khẩu rất béo. Các doanh nghiệp muốn xuất khẩu thủy sản vào Mỹ cần đáp ứng đồng thời các yêu cầu về an toàn thực phẩm, dịch kiểm tra, xuất nguồn gốc, điều kiện nhà máy biến đổi,… cụ thể như:
- Doanh nghiệp có đăng ký FDA: Mặt hàng xuất khẩu của doanh nghiệp phải đăng ký FDA, khai báo cơ sở sản xuất, giới hạn thông tin theo quy định và đảm bảo hệ thống quản lý an toàn thực phẩm phù hợp.
- Đáp ứng yêu cầu HACCP: Người mua thị trường Mỹ thường xuyên đánh giá về quy trình sản xuất, điều kiện bảo vệ nhà máy, hồ sơ kiểm soát chất lượng, truy cập nguồn gốc, quy trình xử lý nguyên liệu và bảo quản.
- Kiểm soát dư lượng sinh vật và hóa chất nghiêm ngặt: Mặt hàng xuất khẩu không được dư lượng sinh vật, chứa kim loại nặng, vi sinh, hóa chất cấm,…
- Hàng xuất khẩu Võ thủ đạo luật FSMA: Doanh nghiệp xuất khẩu có hệ thống kiểm soát chất lỏng rõ ràng, lưu trữ hồ sơ đầy đủ, có thể truy xuất nguồn gốc nguyên liệu, kiểm soát điều kiện bảo quản và vận động chuyển,… để được nhập khẩu vào Mỹ.
- Truy xuất nguồn gốc và chống khai thác IUU: Doanh nghiệp sản xuất thủy sản cần chứng minh về nguồn gốc hợp pháp của hàng hóa, tính minh bạch của chuỗi cung ứng, hồ sơ vùng nuôi, nhật ký nuôi trồng,…
- Yêu cầu về nhãn và bao bì thủy sản sản xuất khẩu: Thuỷ sản xuất khẩu cần có thủ quy định về nhãn niêm, thành phần, thông tin nhà sản xuất, xuất xứ, điều kiện bảo quản, ngày sản xuất, hạn sử dụng,…
- Tiêu chuẩn cần đáp ứng khi xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản
Người tiêu dùng Nhật Bản quan tâm đến độ tươi, độ an toàn, tính đồng đều của sản phẩm. Do đó, doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản cần đáp ứng các yêu cầu về giải pháp và xây dựng hệ thống sản xuất, quản lý chất lượng bài bản. Cụ thể, mặt hàng này cần đáp ứng các tiêu chí sau để nhập thị trường Nhật Bản:
- Tiêu chuẩn an toàn thực phẩm MHLW: Thuỷ hải sản được kiểm soát Giảm cân về dư lượng kháng sinh, vi sinh, kim loại nặng, phụ gia thực phẩm, hóa chất cấm
- Nhà máy chế biến đạt tiêu chuẩn HACCP: Nhà máy đạt tiêu chuẩn về điều kiện nhà xưởng, quy trình sản xuất, hệ thống bảo vệ sinh thái và bảo quản lạnh,…
- Kiểm soát quy định về dư lượng kháng sinh: Một số hoạt chất trong thủy hải sản được kiểm tra chất lượng như: Chloramphenicol, Enrofloxacin, AOZ, Malachite Green
- Truy xuất nguồn gốc thủy hải sản: Doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản phải đảm bảo khả năng truy xuất về vùng nuôi, vùng khai thác thác, nhà máy chế biến, lô nguyên liệu, quy trình sản xuất,…
- Tiêu chuẩn JAS: Mặt hàng thuỷ sản muốn nhập khẩu vào Nhật Bản Bản phải đạt tiêu chuẩn JAS, không hóa chất, không biến đổi gen.
- Yêu cầu về bao bì, nhãn niêm và bảo quản lạnh: Nhãn hàng hoá cần có thể xác định thông tin về sản phẩm bao gồm: tên, thành phần, xuất xứ, điều kiện bảo quản, ngày sản xuất, hạn sử dụng.
- Các bằng chứng cần thiết để xuất khẩu thủy sản cho EU
EU là thị trường có yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt đối với thủy sản nhập khẩu. Một số tiêu chuẩn, sự tuân thủ mà Nhà cung cấp Việt Nam cần chuẩn bị để xuất hiện ở trường này như:
- Chứng nhận HACCP: Đảm bảo điều kiện vệ sinh trong chế độ biến đổi, an toàn thực phẩm, hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn và hóa chất,…
- Số phê duyệt của EU: Mặt hàng thủy sản phải có mã số về nhà máy chế biến, cơ sở sản xuất, kho lạnh,… được cơ quan thẩm quyền kiểm tra và phê duyệt.
- Giấy chứng nhận sức khỏe: Sản phẩm thủy sản nhập khẩu có chứng nhận y tế thủy sản, đáp ứng các yêu cầu bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và đủ điều kiện xuất khẩu sang EU.
- Chứng nhận truyền sản xuất nguồn gốc và chống khai thác IUU: Thuỷ sản có nguồn gốc chứng minh hợp pháp, có nhật ký khai thác, có hồ sơ cá và vùng khai thác thác,… đáp ứng các quy định chống IUU.
- Chứng nhận ASC, BAP và MSC: Đây là các chứng nhận liên quan đến nuôi trồng, khai thác bền vững và cam kết trách nhiệm với môi trường, xã hội của doanh nghiệp.
- ISO 22000 và BRCGS: Nhiều Người mua và bán lẻ chuỗi tại EU yêu cầu Nhà cung cấp có thêm chứng nhận này để đảm bảo tiêu chuẩn hóa hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.
Danh sách kiểm tra hồ sơ, kiểm tra và truy xuất nguồn gốc khi xuất khẩu thủy sản
Thuỷ sản là nhóm chịu sự kiểm soát Kiểm soát rất nghiêm ngặt từ các thị trường nhập khẩu. Khi chuẩn hóa hồ sơ xuất khẩu thủy sản, doanh nghiệp sẽ nhanh chóng được thông quan hóa hơn, hạn chế rủi ro, cải thiện tín hiệu khi làm việc với quốc tế.
Hồ sơ cần chuẩn bị để xuất khẩu thủy sản
Bộ sản phẩm thủy sản xuất khẩu hồ sơ bao gồm bộ chứng từ cơ sở thương mại, hồ sơ hải quan và vận tải, tuân thủ hồ sơ và chứng nhận quốc tế. Cụ thể, các tờ giấy và chứng nhận mà doanh nghiệp cần chuẩn bị để xuất khẩu thủy sản bao gồm:
Bộ chứng từ cơ sở thương mại: Hợp đồng ngoại thương (Hợp đồng bán hàng), Hóa đơn thương mại, Danh sách đóng gói, Đơn đặt hàng (nếu có), Xác nhận đặt chỗ và Hướng dẫn vận chuyển (SI).
Hồ sơ hải quan và vận chuyển: băng khai hải quan xuất khẩu, Bill of Lading/AWB, chứng nhận xuất xứ C/O nếu cần và hồ sơ kiểm dịch và chứng nhận chất lượng
Hồ sơ tuân thủ và chứng nhận quốc tế: Hồng từng thị trường, doanh nghiệp cần chuẩn bị các bằng chứng được nhận cho mặt hàng thủy sản.
Giấy kiểm tra chất lượng hải sản
Trước khi xuất khẩu thủy sản, doanh nghiệp cần thực hiện kiểm tra chất lượng để đảm bảo mặt hàng đạt tiêu chuẩn nhập khẩu, đáp ứng yêu cầu của người mua đồng thời hạn chế rủi ro được trả lời hàng.
Một số tờ giấy kiểm tra thường được yêu cầu đối với sản phẩm thủy sản như:
- Giấy chứng nhận sức khỏe xác nhận lô hàng đáp ứng yêu cầu về bảo vệ sinh an toàn thực phẩm
- Giấy chứng nhận phân tích (COA) có thể thực hiện các sản phẩm chất lượng chỉ tiêu
- Kiểm tra kết quả vi sinh
- Kết quả kiểm tra dư lượng sinh học
Ngoài ra, cơ sở kiểm tra có thể kiểm tra một số hàm lượng chất chỉ tiêu như: Chloramphenicol, AOZ, Enrofloxacin, Salmonella, E.Coli, hàm lượng kim loại nặng, lượng nước và protein,… có trong thủy sản. Nếu phát hiện ngưỡng cho phép, thủy sản có thể bị từ chối nhập.
Giấy tờ xuất bản gốc của sản phẩm cần có
Các thị trường nhập khẩu cũng đặc biệt quan tâm đến tính bạch của chuỗi cung ứng, nguồn gốc nguyên liệu, hoạt động khai thác, điều kiện nuôi trồng,… Do đó, doanh nghiệp xuất khẩu thuỷ sản cần xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc rõ ràng.
Đối với nghề nuôi trồng, giấy tờ truyền nguồn gốc bao gồm:
- Hồ sơ vùng đất
- Nhật ký…
- Hồ sơ sử dụng thuốc và thức ăn
- Hồ sơ thu kế
- Mã lô nguyên liệu
- Hồ sơ chuyển đổi dữ liệu
Đối với thủy sản khai thác, hồ sơ truyền sản xuất bao gồm các tờ giấy:
- Nhật ký khai
- Hồ sơ tàu cá
- Giấy xác nhận khai thác dữ liệu
- Hồ Sơ vùng khai
- Chứng từ khai thác thác IUU
VinaOpen – Nền tảng kết nối người mua quốc tế ngành thủy sản
Ngành thủy hải sản Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi ích lớn về nguồn nguyên liệu, năng lực sản xuất và kinh nghiệm xuất khẩu sang các thị trường quốc tế. Tuy nhiên cùng với tiềm năng tăng trưởng, doanh nghiệp Việt Nam cũng phải đối mặt với áp lực cạnh tranh về chất lượng, tiêu chuẩn quốc tế và năng lượng.
Hiện nay, Người mua quốc tế không chỉ quan tâm đến giá thành sản phẩm mà còn đánh giá rất kỹ thuật về hồ sơ doanh nghiệp, năng lực xuất khẩu, truy xuất nguồn gốc. Điều này tạo ra nhiều doanh nghiệp dù có năng lực sản xuất tốt nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận người mua quốc tế.
VinaOpen được thiết lập với định hướng trở thành nền tảng hỗ trợ doanh nghiệp thủy sản Việt Nam kết nối với Người mua quốc tế đồng thời nâng cao năng lực xuất khẩu. VinaOpen hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa hồ sơ, xây dựng hệ thống thông tin chuyên sâu về xuất khẩu thông tin hoạt động:
- Chuẩn hóa hồ sơ doanh nghiệp trên nền tảng của VinaOpen
- Hoàn thiện năng lực xuất thông tin
- Giới thiệu chứng nhận và quốc tế tuân thủ
- Xây dựng nền tảng kết nối với nước ngoài của Người mua
Không chỉ đóng vai trò là nền tảng giới thiệu sản phẩm, VinaOpen còn giúp doanh nghiệp có thể xác định rõ hơn năng lực sản xuất, hệ thống quản lý chất lượng và khả năng sẵn sàng khi cung cấp chuỗi toàn cầu.
Xuất khẩu thủy sản không đơn thuần là sản phẩm hóa hóa cho thị trường quốc tế và là quá trình doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn củng cố của thị trường. Chủ động hoàn thiện, chuẩn hóa quy trình sản xuất sản phẩm, năng lực, tiêu chuẩn về chất lượng sản phẩm sẽ tạo lợi ích giúp tiếp cận và tìm kiếm đối tác quốc tế.
Bên cạnh đó, tận dụng các nền tảng hỗ trợ hỗ trợ kết nối Người mua thế giới như VinaOpen cũng mở ra nhiều cơ hội để doanh nghiệp thủy sản Việt Nam tiếp cận thị trường toàn cầu, mở rộng xuất khẩu và phát triển vững chắc.
