Năm 2026 sắp tới được dự báo sẽ là một cột mốc mang tính lịch sử. Lúc này, “Tiêu dùng xanh” tại châu Âu nói chung và Pháp nói riêng sẽ không chỉ dừng lại ở những phong trào hay chiến dịch trách nhiệm xã hội (CSR) mang tính tự nguyện nữa. Thay vào đó, nó sẽ chính thức được quản lý bởi các khuôn khổ pháp lý cực kỳ nghiêm ngặt, tác động trực tiếp đến bức tranh xuất khẩu toàn cầu.
1. Bốn quy định mới sẽ định hình lại toàn bộ xu hướng tiêu dùng
Theo lưu ý đặc biệt từ cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Pháp (Bộ Công Thương), có 4 quy định lớn của EU sẽ chính thức có hiệu lực trong năm 2026. Những rào cản này dự báo sẽ làm thay đổi hoàn toàn thói quen mua sắm của thị trường và tạo áp lực không nhỏ lên các mặt hàng Việt Nam xuất khẩu chủ lực.
Thứ nhất, quy định Thiết kế sinh thái (ESPR) thay đổi luật chơi của kinh tế tuần hoàn Bắt đầu từ ngày 19/07/2026, EU sẽ cấm các doanh nghiệp lớn tiêu hủy hàng may mặc và da giày tồn kho chưa bán được. Cùng với đó, cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) cũng được kích hoạt, buộc các thương hiệu phải móc hầu bao trả phí thu gom và quản lý rác thải dệt may.
Dưới áp lực này, kỷ nguyên của “thời trang nhanh” và thói quen “dùng một lần” có thể sẽ khép lại vì giá thành sản xuất bị đẩy lên cao. Người tiêu dùng châu Âu sẽ hình thành thói quen mua sắm ít hơn nhưng ưu tiên chọn lựa hàng hóa bền bỉ, dễ sửa chữa và tái sử dụng. Các thương hiệu thời trang tại Pháp sẽ buộc phải coi các mô hình bán hàng thứ cấp (second-hand) hay dịch vụ thu hồi sản phẩm cũ là tiêu chuẩn vận hành bắt buộc chứ không còn là chương trình tự nguyện.
Thứ hai, Chỉ thị Bảo vệ người tiêu dùng (EU 2024/825) và kỷ nguyên Hộ chiếu Sản phẩm Số Từ ngày 27/09/2026, EU sẽ siết chặt các hành vi “tẩy xanh” (greenwashing). Doanh nghiệp sẽ bị cấm sử dụng các thông điệp quảng cáo chung chung kiểu “thân thiện với môi trường” nếu thiếu dữ liệu chứng minh thực tế. Để đáp ứng, Hộ chiếu Sản phẩm Số (DPP) sẽ ra đời và trở thành công cụ truy xuất nguồn gốc bắt buộc.
Đạo luật này biến khách hàng châu Âu trở nên “khó tính” và thực dụng hơn bao giờ hết. Các chuỗi bán lẻ sẽ đòi hỏi nhà cung cấp phải minh bạch toàn bộ dữ liệu số hóa: từ nguồn gốc vật liệu, hóa chất sử dụng đến lượng phát thải. Thiếu minh bạch đồng nghĩa với việc doanh nghiệp sẽ lập tức bị đào thải khỏi các kênh bán hàng quốc tế.
Thứ ba, Quy định EUDR: Biến “không suy thoái rừng” thành rào cản pháp lý cứng Áp dụng từ ngày 30/12/2026 đối với các doanh nghiệp vừa và lớn, Quy định chống suy thoái rừng của EU (EUDR) sẽ ảnh hưởng mạnh mẽ đến ngành gỗ, đồ nội thất và cả các mặt hàng thủ công mỹ nghệ xuất khẩu có nguồn gốc từ gỗ.
Mặc dù người tiêu dùng cuối có thể không hiểu rõ các điều khoản kỹ thuật, nhưng các hệ thống siêu thị và nhà phân phối sẽ chủ động trở thành “bộ lọc” ngay từ khâu đầu vào để né rủi ro pháp lý. Số phận của một đơn hàng lúc này phụ thuộc hoàn toàn vào dữ liệu định vị địa lý (GPS) nhằm truy xuất vùng trồng. Không minh bạch được nguồn gốc, hàng hóa sẽ bị chặn đứng ngay tại cửa khẩu và mất đi cơ hội tiếp cận thị trường.
Thứ tư, Quy định về Bao bì (PPWR) thúc đẩy xu hướng “tiêu dùng thông minh” Có hiệu lực từ ngày 12/08/2026, đạo luật này tạo sức ép khổng lồ, buộc các doanh nghiệp phải tối ưu hóa thiết kế bao bì, giảm thiểu rác thải nhựa và sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường trong logistics.
Quy định này tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến nhóm thủy hải sản xuất khẩu cũng như nông sản xuất khẩu. Hiện tại, người tiêu dùng EU đang thắt chặt chi tiêu do lạm phát (báo cáo năm 2024 cho thấy lượng tiêu thụ cá tươi tại nhà đã giảm 5%). Họ ưu tiên các sản phẩm “tiêu dùng thông minh”: tiện lợi, dễ chế biến, ít lãng phí với giá cả hợp lý. Do đó, các siêu thị sẽ ngày càng khắt khe, đòi hỏi hàng nhập khẩu không chỉ đạt chuẩn sinh thái (ASC/MSC) mà còn phải tuân thủ tuyệt đối luật bao bì mới.
2. Chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất để nắm bắt cơ hội
Nhìn lại năm 2025, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang 27 nước thuộc EU vẫn giữ đà tăng trưởng rất ấn tượng với tổng kim ngạch đạt 73,8 tỷ USD. Trong đó, Việt Nam xuất sang EU 56,2 tỷ USD (tăng 8,6%) và nhập khẩu từ EU 17,6 tỷ USD (tăng 5,4%). Cán cân thương mại ghi nhận mức xuất siêu kỷ lục từ trước tới nay là 38,6 tỷ USD.
Tuy nhiên, để không bị đứng ngoài các “luật chơi” mới, Thương vụ Việt Nam tại Pháp đề xuất các cơ quan chức năng cần chủ động hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng tuần hoàn, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.
Về phía cộng đồng doanh nghiệp, đây là lúc cần chủ động hơn bao giờ hết. Việc ưu tiên chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng xanh – sạch – bền vững, đầu tư vào công nghệ sạch, quản lý carbon và hệ thống truy xuất số chính là bước “đón đầu” khôn ngoan để duy trì khả năng xuất khẩu ổn định.
Đồng thời, doanh nghiệp cần ứng dụng mạnh mẽ thương mại điện tử xuyên biên giới. Đặc biệt với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc đưa sản phẩm lên một sàn giao dịch B2B uy tín chính là lời giải cho bài toán chi phí. Tham gia vào một sàn giao dịch B2B quốc tế hay một sàn giao dịch B2B toàn cầu không chỉ giúp mở ra cơ hội hội nhập mà còn là kênh bán hàng xuất khẩu nhanh chóng và hiệu quả nhất hiện nay.
Cuối cùng, doanh nghiệp đừng quên tăng cường quản trị rủi ro pháp lý và chủ động kết nối với Thương vụ Việt Nam tại Pháp cũng như tại EU. Đây là kênh thông tin vô cùng hữu ích để cập nhật chính sách, tìm kiếm đối tác và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu.
